Data Center στην Κοζάνη. Πόσα θα μείνουν εδώ;

Ένα ολόκληρο λεξιλόγιο μπήκε ξαφνικά στην κουβέντα της Κοζάνης. Data center, hyperscaler, cloud, τεχνητή νοημοσύνη. Δίπλα τους, τα γνώριμα δισεκατομμύρια, οι υποσχέσεις για δουλειές και οι πανηγυρικές ανακοινώσεις. Στη μέση βρίσκεται ο Άγιος Δημήτριος. Ένα μέρος που οι περισσότεροι γνωρίσαμε από τα φουγάρα του, τις βάρδιες του και το ρεύμα που έστελνε σε όλη την Ελλάδα.

Από το 2025 συζητείται εκεί μια καινούργια δραστηριότητα. Τον Σεπτέμβριο του 2026 η υπόθεση απέκτησε συγκεκριμένο συνομιλητή, την Amazon Web Services. Η ΔΕΗ υπέγραψε μαζί της Μνημόνιο Συνεργασίας για τη δημιουργία μεγάλης εγκατάστασης επεξεργασίας δεδομένων. Αν προχωρήσει σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η πρώτη φάση προβλέπει ισχύ τροφοδοσίας 300 MW. Στην προοπτική βρίσκεται και η επέκταση έως 1.000 MW.

Η είδηση είναι πράγματι μεγάλη. Ακριβώς γι' αυτό αξίζει να τη διαβάσουμε πιο προσεκτικά. Η Δυτική Μακεδονία έχει ακούσει πολλά για το αύριο. Τώρα χρειάζεται να καταλάβει ποιος θα δουλέψει, τι θα κατασκευαστεί, τι θα πληρώνεται εδώ και ποια κομμάτια της επένδυσης θα συνδεθούν με την καθημερινή οικονομία.

Τι ακριβώς είναι ένα Data Center;

Σκέψου ένα κτίριο γεμάτο πανίσχυρους υπολογιστές που λειτουργούν συνεχώς. Εκεί αποθηκεύονται δεδομένα, τρέχουν εφαρμογές, εξυπηρετούνται ηλεκτρονικές συναλλαγές και γίνονται υπολογισμοί για υπηρεσίες που χρησιμοποιούμε κάθε μέρα. Από την εφαρμογή μιας τράπεζας μέχρι μια υπηρεσία τεχνητής νοημοσύνης, πολλές ψηφιακές δραστηριότητες χρειάζονται τέτοιες εγκαταστάσεις κάπου στον πραγματικό κόσμο.

Οι υπολογιστές αυτοί ονομάζονται servers. Μπαίνουν σε μεταλλικές σειρές, τα λεγόμενα racks. Γύρω τους χρειάζονται συστήματα ψύξης, ηλεκτρικοί υποσταθμοί, εφεδρική ισχύς, πυροπροστασία, οπτικές ίνες, αυστηρός έλεγχος πρόσβασης και προσωπικό που αντιμετωπίζει βλάβες πριν επηρεαστούν οι υπηρεσίες.

Ένα τεράστιο Data Center μπορεί να φιλοξενεί χιλιάδες διακομιστές, αλλά η καθημερινή λειτουργία του απαιτεί αναλογικά πολύ λιγότερους εργαζομένους από ένα παραδοσιακό μεγάλο βιομηχανικό συγκρότημα. Αυτό είναι ένα από τα βασικά σημεία της ιστορίας για την Κοζάνη.

Πως φτάσαμε από τους πρώτους υπολογιστές σε ολόκληρες ψηφιακές πολιτείες;

Η ιστορία αρχίζει πολλές δεκαετίες πριν από το cloud. Οι πρώτοι μεγάλοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές του 20ού αιώνα χρειάζονταν ειδικές αίθουσες, σταθερές συνθήκες λειτουργίας και τεχνικούς. Με την εξάπλωση των επιχειρησιακών υπολογιστών από τη δεκαετία του 1960, πολλές εταιρείες άρχισαν να συγκεντρώνουν μηχανήματα και δεδομένα σε οργανωμένους χώρους.

Τη δεκαετία του 1990, το διαδίκτυο έφερε έναν άλλο όγκο ζήτησης. Οι ιστοσελίδες, το ηλεκτρονικό εμπόριο και οι διαδικτυακές υπηρεσίες χρειάζονταν υπολογιστές διαθέσιμους μέρα και νύχτα. Τη δεκαετία του 2000 ήρθε το cloud. Αντί κάθε επιχείρηση να αγοράζει και να συντηρεί τις δικές της υποδομές, μπορούσε να νοικιάζει αποθηκευτικό χώρο και υπολογιστική ισχύ από εξειδικευμένους παρόχους.

Η επόμενη επιτάχυνση ήρθε με τη μαζική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Η εκπαίδευση και η λειτουργία μεγάλων μοντέλων απαιτούν συγκεντρωμένη υπολογιστική ισχύ και τεράστια ποσά ενέργειας. Έτσι, μια δραστηριότητα που για τον περισσότερο κόσμο ήταν αόρατη, απέκτησε έκταση, κτίρια, υποσταθμούς και δική της θέση στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Πως μπήκε η Κοζάνη στο παιχνίδι

Η επιλογή του Αγίου Δημητρίου έχει συγκεκριμένη λογική. Η περιοχή διαθέτει ήδη μεγάλη βιομηχανική γη, ενεργειακές εγκαταστάσεις, διασυνδέσεις υψηλής τάσης και μακρά τεχνική εμπειρία. Τα ίδια στοιχεία που στήριξαν τη λιγνιτική παραγωγή μπορούν να εξυπηρετήσουν μια νέα, εντελώς διαφορετική χρήση.

Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία, η ΔΕΗ θα διαθέσει τη γη, τα κτίρια και τις ενεργειακές υποδομές. Η AWS προβλέπεται να εγκαταστήσει και να λειτουργεί τον εξοπλισμό πληροφορικής. Η εικόνα αυτή έχει μεγαλύτερο βάρος από ένα γενικό σύνθημα περί επενδύσεων. Μας λέει ποιος αναλαμβάνει ποιο κομμάτι.

Τριακόσια MW. Πόσο μεγάλο είναι αυτό;

Τα MW μετρούν ισχύ, δηλαδή τον ρυθμό με τον οποίο μπορεί να παρέχεται ενέργεια σε μια εγκατάσταση. Τα 300 MW είναι η ισχύς τροφοδοσίας που προβλέπεται στην πρώτη φάση. Έχει σημασία να ξεχωρίζουμε την ισχύ από την πραγματική ετήσια κατανάλωση, η οποία εξαρτάται από τη λειτουργία των συστημάτων.

Η επέκταση έως 1.000 MW αποτελεί ενδεχόμενο δεύτερης φάσης. Απαιτεί επιπλέον συμφωνίες, χρηματοδότηση και προϋποθέσεις. Στο παρακάτω γράφημα οι δύο αριθμοί παρουσιάζονται στην ίδια κλίμακα, ώστε να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του σεναρίου.

Ποια είναι τα πραγματικά οικονομικά οφέλη;

Η πρώτη επίδραση, αν ξεκινήσει η κατασκευή, θα φανεί στα εργοτάξια. Χωματουργικές εργασίες, ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, υλικά, μεταφορές, συντηρήσεις, καταλύματα και προμήθειες. Οι τοπικές επιχειρήσεις έχουν εδώ μια πιθανή αγορά. Το μέγεθος της ωφέλειας θα κριθεί από το ποιοι αναλαμβάνουν τις συμβάσεις και πόσες εργασίες εκτελούνται από ανθρώπους και εταιρείες της περιοχής.

Το δεύτερο κομμάτι είναι πιο μακροχρόνιο. Μια εγκατάσταση τέτοιου μεγέθους χρειάζεται εξειδικευμένους τεχνικούς για δίκτυα, ηλεκτρολογικά συστήματα, μηχανολογικό εξοπλισμό, κυβερνοασφάλεια και λειτουργία. Μπορεί να δημιουργήσει ζήτηση για εκπαίδευση σε νέες ειδικότητες και για συνεργασίες με πανεπιστήμια και σχολές. Το κέρδος μεγαλώνει όταν οι δεξιότητες χτίζονται εδώ και παραμένουν εδώ.

Υπάρχει ακόμη η προοπτική να εγκατασταθούν κοντά του άλλες επιχειρήσεις τεχνολογίας. Αυτή η εξέλιξη είναι πιθανό σενάριο, όχι δεδομένο αποτέλεσμα. Η παρουσία servers, από μόνη της, προσφέρει υποδομή. Ένα τοπικό οικοσύστημα χρειάζεται επιχειρήσεις, ανθρώπους, εκπαίδευση, συνδεσιμότητα και συνεχή ζήτηση.

Οι περίφημες 20.000 θέσεις εργασίας

Το 2025 η ΔΕΗ παρουσίασε ένα συνολικό επενδυτικό σχέδιο ύψους 5,75 δισ. ευρώ για τη Δυτική Μακεδονία, με έργα σε ΑΠΕ, αποθήκευση ενέργειας και άλλες υποδομές. Στο ίδιο πλαίσιο εμφανίστηκαν οι εκτιμήσεις για έως 20.000 θέσεις εργασίας κατά την κατασκευή των έργων και έως 2.000 όταν αυτά λειτουργήσουν.

Αυτοί οι αριθμοί αφορούν το ευρύτερο επενδυτικό πρόγραμμα. Αποτελεί σοβαρό δημοσιογραφικό λάθος να παρουσιαστούν ως θέσεις που θα προσφέρει μόνο το Data Center στον Άγιο Δημήτριο.

Το ουσιαστικό ζήτημα είναι λοιπόν πόσες θέσεις θα είναι μόνιμες, πόσες θα απαιτούν ειδικές δεξιότητες, πόσες θα μπορούν να καλυφθούν από κατοίκους της περιοχής και ποιος θα αναλάβει να τους εκπαιδεύσει. Τα στοιχεία αυτά έχουν μεγαλύτερη σημασία από έναν εντυπωσιακό συνολικό αριθμό.

Αν εργάζεσαι ήδη σε τεχνικό επάγγελμα, τι σημαίνει για σένα;

Για έναν ηλεκτρολόγο, έναν τεχνικό ψύξης, έναν μηχανικό αυτοματισμού ή έναν εργαζόμενο στις υποδομές δικτύων, το Data Center μπορεί να ανοίξει νέο πεδίο δουλειάς. Αρκετές από αυτές τις ειδικότητες έχουν κοινή τεχνική βάση με τη βιομηχανική εμπειρία της περιοχής. Θα απαιτηθεί, βέβαια, επιπλέον κατάρτιση και πιστοποίηση σε εξοπλισμό υψηλής διαθεσιμότητας.

Για έναν νέο άνθρωπο που σπουδάζει πληροφορική ή μηχανική, το ενδιαφέρον βρίσκεται και στην προοπτική σταδιοδρομίας κοντά στο σπίτι του. Το αν αυτή η δυνατότητα θα υπάρξει στην πράξη εξαρτάται από τις θέσεις που θα προκηρυχθούν και τους εργοδότες που θα εγκατασταθούν.

Η μεγαλύτερη ευκαιρία για την περιοχή είναι να συνδεθούν οι μελλοντικές προσλήψεις με ένα πρόγραμμα τοπικής εκπαίδευσης πολύ πριν λειτουργήσουν τα κτίρια.

Ρεύμα, νερό και η άλλη πλευρά της εξίσωσης

Όσο οι υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης επεκτείνονται, τόσο μεγαλύτερη υπολογιστική ισχύς χρειάζεται. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας υπολόγισε ότι τα Data Centers κατανάλωσαν παγκοσμίως περίπου 415 TWh ηλεκτρικής ενέργειας το 2024. Για το 2030 η βασική του εκτίμηση φτάνει τις 945 TWh.

Για την Κοζάνη αυτό μεταφράζεται σε πρακτικές ερωτήσεις. Από πού θα προέρχεται η ενέργεια; Πως θα εξασφαλίζεται η διαρκής τροφοδοσία; Ποιες υποδομές χρειάζονται για να λειτουργεί η εγκατάσταση σε περιόδους υψηλής ζήτησης; Η ΔΕΗ μιλά για αξιοποίηση τοπικής παραγωγής και υφιστάμενων ενεργειακών δικτύων. Ο τελικός μηχανισμός τροφοδοσίας και οι περιβαλλοντικοί όροι οφείλουν να εξηγηθούν με συγκεκριμένα στοιχεία.

Το ίδιο ισχύει για την ψύξη. Οι servers παράγουν θερμότητα. Τα συστήματα ψύξης μπορούν να χρησιμοποιούν διαφορετικές τεχνολογίες, με διαφορετικό αποτύπωμα σε ρεύμα και νερό. Μέχρι να παρουσιαστεί η τελική τεχνική λύση, κάθε συγκεκριμένη πρόβλεψη κατανάλωσης νερού για τον Άγιο Δημήτριο θα ήταν αυθαίρετη.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία ήδη κατευθύνεται σε μετρήσεις και δημοσιοποίηση δεικτών ενεργειακής και υδατικής απόδοσης. Αυτό προσφέρει ένα χρήσιμο πλαίσιο για τοπικό δημόσιο έλεγχο. Η Κοζάνη έχει ιδιαίτερο λόγο να ζητά σαφείς απαντήσεις για τις επιπτώσεις σε μια περιοχή που βρίσκεται σε ενεργειακή μετάβαση.

Και η τηλεθέρμανση;

Η βιομηχανική κληρονομιά του Αγίου Δημητρίου συνδέεται με ένα από τα πιο καθημερινά ζητήματα της πόλης, τη θέρμανσή της. Εφόσον τα Data Centers παράγουν απορριπτόμενη θερμότητα, έχει ενδιαφέρον να εξεταστεί τεχνικά αν μέρος της θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από τοπικές υποδομές.

Αυτή τη στιγμή, με βάση όσα έχουν δημοσιοποιηθεί στην έρευνά μας, προκύπτει ανάγκη για τεκμηριωμένη μελέτη και σαφή παρουσίαση, πριν γίνει οποιαδήποτε αναφορά σε πρακτική σύνδεση με την τηλεθέρμανση. Η δυνατότητα αξιοποίησης θερμότητας εξαρτάται από θερμοκρασίες, αποστάσεις, δίκτυα και κόστος.

Ποιος θα κερδίσει πρώτος;

Οι ιδιοκτήτες της υποδομής και οι τεχνολογικοί πάροχοι έχουν άμεσα επιχειρηματικά κίνητρα. Η ΔΕΗ επιδιώκει μακροχρόνια έσοδα από υποδομές, ενώ η AWS εξασφαλίζει πρόσβαση σε χώρο και ηλεκτρική ισχύ για τις υπηρεσίες της, εφόσον ολοκληρωθεί το έργο.

Για την πόλη το αποτέλεσμα είναι λιγότερο αυτόματο. Χρειάζονται συγκεκριμένες συμβάσεις με τοπικές επιχειρήσεις, δημοσιευμένα στοιχεία για την απασχόληση, συνεργασίες με την εκπαίδευση και αποτελεσματική παρακολούθηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Χωρίς αυτά, μπορεί να δημιουργηθεί μια πολύ μεγάλη υποδομή με περιορισμένη σύνδεση με τις γειτονικές κοινωνίες.

Η περιοχή έχει προσφέρει επί δεκαετίες γη, εργασία και ενέργεια. Έχει κάθε λόγο να ενδιαφέρεται για τις νέες επενδύσεις. Έχει τον ίδιο λόγο να ζητά λογαριασμό, με συγκεκριμένα ποσά και χρονοδιαγράμματα.

Δώδεκα ερωτήσεις που αξίζουν δημόσια απάντηση

Η Κοζάνη χρειάζεται έναν καλύτερο λογαριασμό

Η συμφωνία με την AWS είναι μια σοβαρή επιχειρηματική εξέλιξη. Μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουν την περιοχή διεθνείς εταιρείες. Μπορεί να ανοίξει επαγγέλματα και να δημιουργήσει μια νέα αγορά υπηρεσιών. Και μπορεί να φέρει εδώ γνώση που σήμερα αναζητείται αλλού.

Αλλά οι αριθμοί της επένδυσης μιλούν για υποδομές. Οι αριθμοί που αφορούν τους ανθρώπους της Κοζάνης χρειάζονται ακόμη περισσότερη εξειδίκευση.

Όταν η ΔΕΗ θα δημοσιεύσει το επόμενο χρονοδιάγραμμα, αξίζει να υπάρχει δίπλα του και ένας δεύτερος πίνακας. Με δουλειές, προμηθευτές, κατάρτιση, δημόσια έσοδα και μετρήσιμες επιπτώσεις στην περιοχή.

Τότε θα μπορέσουμε να πούμε, με πραγματικά στοιχεία, τι πήρε η Κοζάνη από τη νέα της ψηφιακή εποχή.